Monizm relacyjny — bibliografia filozofów
Monizm relacyjny zakłada, że rzeczywistość nie składa się z odrębnych bytów, lecz z jednego, nieprzerwanego pola relacji. To nie „rzeczy” są pierwotne, lecz wzory powiązań, napięć i współzależności, które dopiero konstytuują to, co nazywamy istnieniem. Tożsamość rodzi się z relacji; różnica jest formą jedności; byt jest dialogiczny.
Filozofowie, których idee korespondują z monizmem relacyjnym.
- Heraklit – stawanie się i napięcie przeciwieństw.
- Platon (późny) – uczestnictwo jako struktura relacyjna.
- Arystoteles – pros ti jako kategoria ontologiczna.
- Plotyn – emanacja jako relacyjna jedność.
- Mikołaj z Kuzy – zbieżność przeciwieństw.
- Spinoza – jedna substancja jako pole relacji.
- Leibniz – monady określone przez relacje.
- Hegel – tożsamość w różnicy.
- Martin Buber – Ja–Ty jako ontologia relacyjna.
- Emmanuel Levinas – prymat Innego.
- Maurice Merleau-Ponty – „mięso świata”.
- Alfred N. Whitehead – proces i relacja.
- Gregory Bateson – umysł jako wzór relacji.
- Karen Barad – intra-akcja.
- Carlo Rovelli – relacyjna mechanika kwantowa.
- Andrzej Dragan – kwantowo-relatywistyczny model relacyjny.
- Kitarō Nishida – monizm absolutny.